قانون تجارت ایران در ماده 20، شرکت های تجاری را بر 7 قسم و به شرح ذیل احصاء نموده است :
1.شرکت های سهامی ( به موجب ماده 4 لایحه اصلاح قسمتی از قانون تجارت مصوب 24/12/1347 شرکت سهامی به دو نوع شرکت سهامی عام و خاص تقسیم می شود.)

2.شرکت تضامنی
3.شرکت با مسئولیت محدود
4.شرکت مختلط غیر سهامی
5.شرکت مختلط سهامی
6.شرکت نسبی
7.شرکت تعاونی تولید و مصرف
در این مقاله ، به بررسی شباهت ها و تفاوت های میان انواع مختلف شرکت ها می پردازیم.

    حداقل تعداد شرکا :

– با مسئویت محدود : 2
– تضامنی : 2
– مختلط غیرسهامی : 2
– مختلط سهامی : 4
– تعاونی : 7
– سهامی عام : 5
– سهامی خاص : 3
نکته 1 : حداقل و حداکثر تعداد عضو در تعاونی ها به نسبت سرمایه و فرصت اشتغال و نوع فعالیت و رعایت اصل عدم تمرکز و تداول ثروت به وسیله آیین نامه ای تعیین می شود که به تصویب وزارت تعاون می رسد ولی در هر صورت تعداد اعضا نباید کمتر از 7 نفر باشد.
نکته 2 : در هیچ کدام از شرکت ها حداکثر تعداد اعضا معین نشده است.

    زمان ایجاد شخصیت حقوقی :

– تضامنی، نسبی ، با مسئولیت محدود و مختلط غیرسهامی : تادیه تمام سرمایه نقدی و تقویم و تسلیم سهم الشرکه غیرنقدی
– مختلط سهامی : تعهد تمام سرمایه و پرداخت حداقل یک سوم
– تعاونی : ثبت شرکت
– سهامی عام و خاص : قبول کتبی سمت توسط مدیران و بازرسان

    موضوع فعالیت شرکت ها :

– تضامنی : فعالیت تجاری
– نسبی : فعالیت تجاری
– با مسئولیت محدود : فعالیت تجاری
– مختلط غیرسهامی : فعالیت تجاری
– مختلط سهامی : فعالیت تجاری
– تعاونی : چنانچه موضوع فعالیت تجاری باشد ، تجاری و چنانچه موضوع فعالیت تجاری نباشد ، غیرتجاری
– سهامی عام و خاص : فعالیت تجاری یا غیرتجاری

    نوع سرمایه :

– تضامنی : سهم الشرکه
– نسبی : سهم الشرکه
– با مسئولیت محدود : سهم الشرکه
– مختلط غیرسهامی : سهم الشرکه
– مختلط سهامی : شرکای سهامی سهام و شرکای ضامن ، سهم الشرکه
– تعاونی : سهام
– سهامی عام و خاص : سهام

    مسئولیت مالی اعضا

– تضامنی : نامحدود
– نسبی : نامحدود و به نسبت سرمایه
– مختلط غیرسهامی : شریک ضامن نامحدود
– مختلط سهامی : شریک ضامن نامحدود و شرکای سهامی : تا میزان سرمایه
– تعاونی : محدود به میزان سهم مگر شرط خلاف در قرارداد
– سهامی عام و خاص : تا میزان سرمایه ( محدود به مبلغ اسمی سهم )

    تعداد مدیران :

– تضامنی : حداقل 1 ( از بین شرکا یا خارج )
– نسبی : حداقل 1 ( از بین شرکا یا خارج )
– با مسئولیت محدود : حداقل 1 ( در بین شرکا یا خارج )
– مختلط سهامی و غیرسهامی : حداقل 1 ( از بین شرکای ضامن )
– تعاونی : حداقل 3
– سهامی عام : حداقل 5 ( از بین سهامداران )
– سهامی خاص : حداقل 3 ( از بین سهامداران )
نکته 1 : حداکثر تعداد مدیران در قانون معین نشده است به جز شرکت تعاونی که حداکثر تعداد 7 نفر می باشد و در ازای اضافه شدن هر 400 نفر یک عضو باید به هیات مدیره اضافه شود اما در هر صورت باید بیشتر از 15 نفر باشد.
نکته 2 : مدیر عامل در سهامی عام و خاص حداقل یک نفر است و می تواند بیشتر از یک نفر نیز باشد و می تواند هم سهامدار باشد هم غیرسهامدار.

    اختیارات مدیران

– تضامنی، نسبی ، مختلط غیرسهامی و مختلط سهامی : اصل بر عدم اختیار مدیران است و اگر از حدود اختیارات تجاوز کنند معامله غیرنافذ می باشد.
– با مسئولیت محدود : اصل بر اختیار مدیران (  محدود کردن اختیار بر اساس اساسنامه ، در مقابل اشخاص ثالث معتبر و بر اساس غیراساسنامه، در مقابل اشخاص ثالث فاقد اعتبار است ).
– سهامی عام و خاص : اصل بر اختیار مدیران است. لازم به ذکر است محدود کردن اختیار، در مقابل اشخاص ثالث فاقد اعتبار است.
– مدیر تصفیه شرکت سهامی : اختیار عام ( محدود کردن اختیار ، مطلقاَ باطل و بلااثر است ).

    مرجع نظارت

– تضامنی : پیش بینی نشده
– نسبی : پیش بینی نشده
– مختلط غیرسهامی : پیش بینی نشده
– با مسئولیت محدود : تعداد شرکا بالای 12 وجود هیات نظار الزامی است.
– مختلط سهامی : الزام وجود هیات نظار
– تعاونی : الزام وجود بازرس
– سهامی عام و خاص : الزام وجود بازرس

    مدیر تصفیه

– تضامنی، نسبی ، مختلط سهامی و مختلط غیرسهامی : مدیر یا مدیران شرکت مگر انتخاب شرکای ضامن
– تعاونی و با مسئولیت محدود : مدیران شرکت مگر اساسنامه یا اکثریت مجمع عمومی
– سهامی عام و خاص : مدیران شرکت مگر پیش بینی اساسنامه یا مجمع عمومی فوق العاده یا دادگاه